Mayıs (2026) ayında Atlas Okyanusu’nda seyreden MV Hondius adlı araştırma yolcu gemisinde bildirilen hantavirüs vakaları, zoonotik enfeksiyonların küresel hareketlilik çağında nasıl hızla uluslararası bir halk sağlığı gündemine dönüşebileceğini yeniden göstermiştir. Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) yayımladığı güncellemelere göre üçü ölümle sonuçlanan bu olayda etkenin, sınırlı insandan insana bulaş potansiyeli ile bilinen Andes orthohantavirüsü (ANDV) olduğu doğrulanmıştır. Her ne kadar mevcut veriler olayın COVID-19 benzeri yaygın bir pandemik risk oluşturduğunu göstermese de gemi yolcularının farklı ülkelere dağılması, sosyal medyada hızla yayılan spekülatif içerikler ve “yeni salgın” söylemleri, hantavirüsleri yeniden küresel sağlık tartışmalarının merkezine taşımıştır. Bu olay yalnızca viral bir enfeksiyon kümesini değil; zoonotik sürveyansın, Tek Sağlık (One Health) yaklaşımının, bilimsel risk iletişiminin ve sağlık okuryazarlığının önemini de bir kez daha gündeme getirmiştir.
Hantavirus Nedir?
Hantavirüsler, Hantaviridae ailesi içerisinde yer alan, zarflı, negatif polariteli tek zincirli RNA genomuna sahip zoonotik virüslerdir. Genomları S (small), M (medium) ve L (large) olmak üzere üç segmentten oluşur; bu segmentler sırasıyla nükleokapsid proteini, zarf glikoproteinleri (Gn/Gc) ve RNA-bağımlı RNA polimerazı kodlar. Doğal rezervuarları çoğunlukla kemirgenler olmakla birlikte bazı türler insektivor memeliler ve yarasalarda da tanımlanmıştır. İnsanlara bulaş temel olarak enfekte kemirgenlerin idrar, dışkı ve salyalarıyla kontamine aerosollerin inhalasyonu ile gerçekleşir. Klinik olarak Eski Dünya hantavirüsleri daha çok “hemorajik ateş ile seyreden renal sendrom” (HFRS) ile ilişkilendirilirken, Yeni Dünya hantavirüsleri “hantavirüs kardiyopulmoner sendromu” (HCPS/HPS) ile karakterizedir. Andes virüsü (Orthohantavirus andesense), sınırlı insandan insana bulaş gösterebildiği bilinen nadir hantavirüs türlerinden biridir. Patogenezde temel mekanizma; enfekte endotelyal hücrelerde gelişen immün aracılı vasküler geçirgenlik artışı, sitokin yanıtı ve kapiller kaçak sendromudur. Günümüzde hantavirüs enfeksiyonları için yaygın kullanıma girmiş özgül antiviral tedavi veya küresel ölçekte lisanslı yaygın bir aşı bulunmamakta; erken tanı, yoğun destek tedavisi ve zoonotik sürveyans halk sağlığı açısından kritik önem taşımaktadır.
(Vaheri vd Rev Med Virol 2013’den revize edilmiştir.)
Andes Orthohantavirüsü (ANDV) ve Enfeksiyonunun Klinik Özellikleri
Andes orthohantavirüsü (ANDV), Amerika kıtasında görülen “Yeni Dünya” hantavirüsleri arasında yer almakta ve en ağır klinik tablolardan biri olan Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu’na (HCPS/HPS) neden olmaktadır. Hastalığın inkübasyon süresi genellikle 1–6 hafta arasında değişmekte; başlangıç dönemi çoğu zaman nonspesifik grip benzeri belirtilerle seyretmektedir. İlk evrede ateş, halsizlik, miyalji, baş ağrısı, sırt ağrısı, bulantı-kusma, karın ağrısı ve bazen konjonktival hiperemi görülebilir. Bu erken dönem belirtileri influenza, COVID-19 veya diğer viral enfeksiyonlarla kolaylıkla karışabildiğinden erken klinik tanı zor olabilmektedir.
Hastalığın ilerleyen döneminde pulmoner ve kardiyovasküler tutulum ön plana çıkar. Özellikle kapiller geçirgenlikte ani artış gelişmesi sonucu akciğerlerde sıvı birikimi meydana gelir ve kısa sürede ciddi hipoksemi, dispne ve akut solunum yetmezliği ortaya çıkabilir. Ağır olgularda kardiyojenik şok, hipotansiyon, taşikardi ve multiorgan yetmezliği gelişebilmektedir. HCPS’nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, klinik kötüleşmenin saatler içinde dramatik şekilde ilerleyebilmesidir. Mortalite oranı bazı serilerde yüzde 30–40’ın üzerine çıkabilmektedir.
Laboratuvar bulguları arasında trombositopeni, hemokonsantrasyon, lökositoz, karaciğer enzim yüksekliği ve inflamatuvar belirteç artışı yer alabilir. Radyolojik olarak bilateral interstisyel infiltrasyonlar ve pulmoner ödem bulguları görülebilir. Kesin tanı RT-PCR, serolojik yöntemler ve sekans analizleri ile konulmaktadır.
Günümüzde ANDV için spesifik ve yaygın kabul görmüş bir antiviral tedavi bulunmamaktadır. Tedavinin temelini erken yoğun bakım desteği, oksijenizasyonun sağlanması, sıvı-elektrolit yönetimi ve gerektiğinde mekanik ventilasyon oluşturmaktadır. Bu nedenle erken klinik farkındalık ve hızlı destek tedavisi, mortalitenin azaltılmasında kritik önem taşımaktadır.
MV Hondius Hantavirüs Olayı: Kronolojik Süreç
MV Hondius adlı araştırma gemisi, 1 Nisan 2026 tarihinde Arjantin’in Ushuaia Limanı’ndan Antarktika seferi amacıyla ayrılmıştır. Yolculuğun başlamasından birkaç gün sonra, 6 Nisan’da 70 yaşındaki Hollandalı bir erkek yolcuda ateş, baş ağrısı ve ishal belirtileri gelişmiş; bu olgu daha sonra salgının ilk vakası olarak değerlendirilmiştir. Hastanın klinik durumunun hızla kötüleşmesi sonucunda, ilk ölüm 11 Nisan 2026 tarihinde gemide gerçekleşmiştir.
24 Nisan’da gemi Saint Helena Adası’na ulaşmış; ilk yaşamını kaybeden yolcunun cenazesi burada gemiden indirilmiştir. Aynı süreçte semptom gösteren eşi ile birlikte toplam 25 yolcu gemiden ayrılmıştır. Ancak ilk vakanın eşi de kısa süre sonra ağırlaşmış ve Güney Afrika’nın Johannesburg kentinde sevk edildiği hastanede 26 Nisan’da hayatını kaybetmiştir.
Salgının ilerleyen günlerinde yeni olgular ortaya çıkmıştır. 27 Nisan’da klinik durumu ağırlaşan bir İngiliz yolcu tıbbi tahliye ile Johannesburg’a gönderilmiş; 28 Nisan’da ise Alman bir kadın yolcuda zatürre benzeri belirtiler gelişmiştir. Bu yolcu 2 Mayıs 2026 tarihinde yaşamını kaybetmiş ve aynı gün DSÖ’ye resmî bildirim yapılmıştır.
4–5 Mayıs 2026 tarihlerinde DSÖ salgını resmen duyurmuş; laboratuvar analizleri sonucunda etkenin insandan insana sınırlı bulaş gösterebildiği bilinen Andes hantavirüsü olduğu doğrulanmıştır. Takip eden süreçte gemi, Cabo Verde (Yeşil Burun Adaları) açıklarında bir süre bekletildikten sonra İspanya’nın izniyle Tenerife’ye yönlendirilmiştir.
10 Mayıs 2026 tarihinde ise geminin Tenerife’deki Granadilla Limanı’na ulaşması ve yolcular için karantina ile kontrollü tahliye işlemlerinin başlatılması planlanmıştır. Olayın ardından uluslararası sağlık otoriteleri tarafından çok uluslu temaslı takibi ve epidemiyolojik incelemeler sürdürülmeye devam etmiştir. Bu gemiden Türkiye’ye de toplam 5 olgu gelmiş, test ve diğer araştırmalar için karantina uygulanmıştır. 14 Mayıs 2026 itibari ile 11 teyit edilmiş/muhtemel vaka, üç ölüm, 23 ülkeden etkilenmiş gemi yolcusu 42 günlük izleme protokolüne alınmış olup eve dönenlerde Andes suşu teyit edilmiştir. CDC de acil durum müdahalesini devreye almıştır.
Geminin Rotası (Prof Dr İMA Öktem izni ile)
Yeni Bir Pandemi mi? İnfodemi mi?
Atlas Okyanusu’nda seyreden MV Hondius adlı “doğal yaşam ve yabanıl hayatı” araştırma gemisinde bildirilen hantavirüs vakaları, küresel sağlık otoritelerini harekete geçirirken; olay kısa sürede yalnızca epidemiyolojik değil, aynı zamanda iletişimsel bir krize de dönüşmeye başladı. DSÖ’nün 14 Mayıs 2026 güncellemesine göre olayla ilişkili 11 olgu ve üç ölüm bildirilmiş olsa da bilimsel veriler mevcut küresel risk düzeyinin düşük olduğunu göstermektedir. Ancak sosyal medya ve dijital haber ekosisteminde oluşan yankı, biyolojik riskten çok daha hızlı yayılan başka bir olguyu yeniden gündeme taşımıştır: yanlış bilgi pandemisi, yani “infodemi”.
COVID-19 pandemisi sonrası dönemde sağlık haberleri artık yalnızca bilimsel veriler üzerinden değil; algoritmalar, sosyal medya dinamikleri ve duygusal anlatılar üzerinden de şekillenmektedir. MV Hondius olayı da bu durumun güncel örneklerinden biri hâline gelmiştir. “Gizemli salgın”, “yeni küresel tehdit”, “laboratuvar virüsü” ve “saklanan gerçekler” gibi söylemler, olayın ilk günlerinden itibaren dijital platformlarda hızla dolaşıma girmiştir. Oysa DSÖ ve CDC gibi uluslararası otoriteler, mevcut olayın sınırlı sayıda vaka içeren, yakın temas ve çevresel maruziyetle ilişkili bir zoonotik enfeksiyon kümesi olduğunu vurgulamaktadır.
Laboratuvar analizleri, etkenin Güney Amerika kökenli Orthohantavirus andesense (Andes virüsü – ismini, izole edildiği And Dağları ekosistemindeki endemik kemirgenlerden almıştır.) olduğunu göstermiştir. Hantavirüsler çoğunlukla kemirgenlerin idrar, dışkı ve salyalarıyla kontamine çevresel alanlardan bulaşan zoonotik etkenlerdir. Andes virüsü, diğer hantavirüslerden farklı olarak sınırlı düzeyde insandan insana bulaş potansiyeline sahip olsa da mevcut bilimsel veriler bu durumun COVID-19 benzeri yaygın ve hızlı bir bulaş modeli oluşturduğunu desteklememektedir.
İnfodemi-Yanlış Bilgi Daha Çok İtibar mı Görüyor?
Toplumdaki algı çoğu zaman epidemiyolojik gerçeklerden değil, anlatının tonundan etkilenmekte, bilimsel belirsizlik de bu süreçte en sık istismar edilen alanlardan biri olmaktadır. Uzmanların “Mevcut verilere göre risk düşük ancak izlem sürüyor.” şeklindeki ihtiyatlı yaklaşımı, sosyal medyada çoğu zaman “Gerçekler gizleniyor” şeklinde yeniden çerçevelenebilmektedir. Oysa bilimsel iletişimin doğasında; eldeki veriler doğrultusunda konuşmak, bilinmeyenleri açıkça ifade etmek ve yeni veriler geldikçe değerlendirmeyi güncellemek vardır. Bilimin bu temkinli dili, yanlış bilgi ekosisteminde çoğu zaman zayıflık veya çelişki gibi sunulabilmektedir.
Bu nedenle hantavirüs olayı yalnızca virolojik açıdan değil, sağlık okuryazarlığı açısından da önemli bir örnek oluşturmaktadır. Günümüzde halk sağlığını tehdit eden unsurlardan biri yalnızca enfeksiyon etkenleri değil; yanlış, eksik veya manipülatif bilginin kontrolsüz dolaşımıdır. Virüsler biyolojik olarak yayılırken, yanlış bilgi duygusal ve algoritmik olarak yayılmaktadır.
Uzmanlara göre özellikle bu tür olaylarda toplumun güvenilir bilgi kaynaklarına yönelmesi kritik önem taşımaktadır. DSÖ, CDC, ECDC ve ulusal sağlık otoriteleri tarafından yapılan düzenli açıklamalar; sosyal medyada dolaşan teyitsiz içeriklerden çok daha sağlıklı bir değerlendirme zemini sunmaktadır.
Kemirgenlerde Hantavirüs Saha Çalışmalarında Temel Yaklaşım ve Yapılması Gerekenler
Hantavirüslerin ekolojisini, dolaşımını ve insan sağlığı açısından oluşturduğu riski ortaya koyabilmek için kemirgen temelli saha çalışmaları kritik öneme sahiptir. Bu çalışmalar yalnızca mevcut etkenlerin saptanmasını değil, aynı zamanda yeni viral soyların, yeni rezervuar türlerinin ve potansiyel yayılım alanlarının belirlenmesini de amaçlamaktadır. Özellikle zoonotik enfeksiyonların artan önemi nedeniyle saha araştırmaları “Tek Sağlık (One Health)” yaklaşımı çerçevesinde yürütülmelidir.
Saha çalışmalarının ilk aşamasını uygun örnekleme stratejisinin belirlenmesi oluşturur. Kemirgen popülasyonlarının yoğun olduğu kırsal alanlar, ormanlık bölgeler, tarım alanları, depo ve ahır çevreleri ile insan-kemirgen temasının yoğun olduğu ekolojik alanlar öncelikli araştırma bölgeleri olarak seçilir. Farklı rakım, iklim ve habitat özelliklerine sahip alanlardan örnekleme yapılması; virüsün coğrafi dağılımını ve ekolojik adaptasyonunu değerlendirmek açısından önemlidir.
Arazi çalışmalarında canlı yakalama tuzakları kullanılarak kemirgen örnekleri toplanır. Tür tayini morfolojik özellikler ve gerektiğinde moleküler yöntemlerle doğrulanır. Her örnek için tür, cinsiyet, yaş, vücut ölçümleri, koordinat bilgisi, habitat özellikleri ve ekolojik parametreler kayıt altına alınmalıdır. Bu veriler, virüs-konak ilişkilerinin analizinde temel veri setini oluşturur.
Laboratuvar incelemeleri için kan, akciğer, böbrek, karaciğer ve dalak gibi doku örnekleri alınır. Moleküler tanıda genellikle RT-PCR tabanlı yöntemler kullanılırken; serolojik incelemelerde ELISA ve immünfloresan yöntemler uygulanabilir. Pozitif örneklerde sekans analizi ve filogenetik incelemeler yapılarak virüsün genetik yapısı, evrimsel ilişkileri ve olası yeni varyantları araştırılır. Özellikle yeni rezervuar türlerinin saptanması ve farklı coğrafi bölgelerdeki viral soyların karşılaştırılması küresel epidemiyolojik açıdan önem taşımaktadır.
Saha çalışmalarında biyogüvenlik uygulamaları vazgeçilmezdir. Kemirgenlerle çalışan ekiplerin uygun kişisel koruyucu ekipman kullanması, aerosol maruziyetinden kaçınması ve örneklerin biyogüvenlik kurallarına uygun taşınması gerekir. Çünkü hantavirüsler çoğunlukla kemirgen dışkısı, idrarı ve salyası ile kontamine aerosollerin inhalasyonu yoluyla bulaşmaktadır.
Bu çalışmalar sonucunda;
- etkenin dolaşım alanları,
- rezervuar türler,
- yeni viral soylar,
- riskli coğrafi bölgeler,
- insan enfeksiyonu açısından olası temas alanları,
- iklim ve çevresel değişimlerin etkileri daha iyi anlaşılabilmektedir.
Elde edilen veriler; erken uyarı sistemleri, zoonotik sürveyans programları, halk sağlığı stratejileri ve olası aşı/antiviral geliştirme çalışmalarına önemli katkı sağlamaktadır.
Peki Türkiye’de Durum Nedir?
Türkiye’de yürütülen hantavirüs saha çalışmaları, özellikle Dobrava virüsü (DOBV) ve Tula virüsü (TULV) üzerine önemli virolojik ve epidemiyolojik bulgular ortaya koymuştur. Yapılan araştırmalar kapsamında DOBV’nin genetik haritası ayrıntılı biçimde çıkarılmış; bu veriler günümüzde teknoloji hazırlık seviyesi ileri aşamalara ulaşan hantavirüs aşı geliştirme çalışmalarına temel oluşturmuştur.
Türkiye’nin doğusunda gerçekleştirilen geniş ölçekli saha çalışmalarında ise Tula virüsünün beklenenden daha geniş bir konak çeşitliliğine sahip olduğu gösterilmiş; dünya genelinde ilk kez Microtus irani, Chionomys nivalis ve Mus macedonicus türü kemirgenlerde TULV varlığı tanımlanmıştır. Ayrıca bölgeden elde edilen TULV izolatlarının genetik analizleri, daha önce tanımlanan küresel soy hatlarından farklı, “Orta Doğu soyu” (Middle-Eastern lineage) olarak adlandırılan yeni bir evrimsel hattın varlığını ortaya koymuştur. Bu soyun, bölgesel konak adaptasyonunu düşündüren belirgin aminoasit değişiklikleri taşıdığı bildirilmiştir.
Saha çalışmaları aynı zamanda ortohantavirüslerin yalnızca bilinen endemik alanlarla sınırlı olmadığını göstermiştir. Daha önce vahşi kemirgenlerde hantavirüs dolaşımı bildirilmemiş altı farklı ilde TULV varlığı saptanmış; toplam 13 il ve 75 farklı lokasyonu kapsayan taramalar sonucunda virüslerin yüksek rakımlı ve dağlık Doğu Anadolu Bölgesi’nde de dolaşım gösterebildiği anlaşılmıştır. Bu bulgular, Türkiye’nin hantavirüs ekolojisi açısından yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte de önemli bir araştırma alanı olduğunu ortaya koymaktadır.
Türkiye açısından mevcut olay için paniğe yol açacak bir durum bulunmamaktadır. Ancak zoonotik enfeksiyonların küresel hareketlilik, iklim değişikliği ve ekolojik dönüşümlerle birlikte daha görünür hâle geldiği açıktır. Bu nedenle yalnızca epidemiyolojik sürveyansın değil; sağlık okuryazarlığının, medya okuryazarlığının ve doğru risk iletişiminin de güçlendirilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak MV Hondius hantavirüs olayı bize bir kez daha şunu göstermektedir: Geleceğin salgınlarında mücadele yalnızca virüslerle değil, aynı zamanda yanlış bilgiyle de yürütülecektir. Güçlü laboratuvar altyapısı kadar güçlü bilim iletişimi de modern halk sağlığının vazgeçilmez bir parçası hâline gelmiştir.
Kaynaklar
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Hantavirus Prevention and Transmission Information.
Erdin M, Polat C, Kalkan KK, Çetintaş O, Çoğal M, Irmak S, et al. Evaluating climate-dependent distribution of orthohantaviruses with monitoring wild rodents: One Health perspective. Braz J Microbiol. 2024;55:2739-2751. doi:10.1007/s42770-024-01447-2.
Erdin M, Smura T, Kalkan KK, Cetintas O, Cogal M, Irmak S, Matur F, Polat C, Sironen T, Sozen M, Oktem IMA. Detection of divergent Orthohantavirus tulaense provides insight into wide host range and viral evolutionary patterns. Npj Viruses. 2024 ;2(1):62. doi: 10.1038/s44298-024-00072-y.
Erdin M, Polat C, Smura T, Irmak S, Cetintas O, Cogal M, et al. Phylogenetic characterization of Orthohantavirus dobravaense (Dobrava virus). Emerg Infect Dis. 2024;30(4):Article number pending. doi:10.3201/eid3004.231441.
Jonsson CB, Figueiredo LT, Vapalahti O. A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease. Clin Microbiol Rev. 2010 ;23(2):412-41. doi: 10.1128/CMR.00062-09.
Polat C, Erdin M, Kalkan ŞO, Irmak S, Çetintaş O, Çolak F, Kalkan KK, Çoğal M, Ölgen K, Sözen M, Matur F, Öktem İMA. Evaluating climate-dependent distribution of orthohantaviruses with monitoring wild rodents: One Health Perspective†. Braz J Microbiol. 2024 Sep;55(3):2739-2751. doi: 10.1007/s42770-024-01447-2. Epub 2024 Jul 16. PMID: 39012426; PMCID: PMC11405598.
Polat C, Sironen T, Plyusnina A, Karatas A, Sozen M, Matur F, et al. Dobrava hantavirus variants found in Apodemus flavicollis mice in Kirklareli Province, Turkey. J Med Virol. 2018;90(6):1049-1055. doi:10.1002/jmv.25036.
Şahin AM, Çetin S, Şenel İ, Erdem-Çakır T, Aydın E, Yetkin MA. The role of clinical and laboratory finding in the differential diagnosis of hantavirus and leptospirosis infections. J Vector Borne Dis. 2024 Oct-Dec 01;61(4):601-606. doi: 10.4103/JVBD.jvbd_54_24. Epub 2024 Nov 26. PMID: 39051859.
World Health Organization (WHO). Multi-country Hantavirus Event Update, May 2026. https://www.cdc.gov/hantavirus/hcp/clinical-overview/index.html (Erişim Tarihi: 14.05.2026).
Zarocostas J. How to fight an infodemic. Lancet. 2020 ;395(10225):676. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30461-X.
