Prof. Dr. Recep Ardoğan
Summary
This article critically examines the widespread use of PFAS (per- and polyfluoroalkyl substances), a contemporary environmental threat, from the perspective of Islamic ethics and ontology. PFAS are synthetic chemicals that persist in the environment, accumulate in living organisms, and pose serious health risks. Instead of focusing on their technical properties, the author questions the moral responsibility involved in the production and use of such substances beyond genuine necessity.
The central argument of the article is that the environmental crisis is fundamentally a mentality problem rather than a technology problem. Since the Industrial Revolution, the dominant “produce more, consume more” model has normalized wastefulness and intensified the exploitation of nature. Through this process, human beings have come to see themselves as the absolute owners of nature rather than as responsible agents within it. The author argues that the mechanistic worldview and self-centered mentality prevalent in modern Western thought have significantly contributed to the deepening of environmental problems.
In contrast, Islam views the universe as an organic and holistic structure; it defines humanity not as the absolute owner of the Earth, but as its stewards. This perspective requires humans to approach nature with justice and moderation and to refrain from harm, excess, and waste. According to Islamic ethics, environmental damage is not only a physical problem, but also a moral and legal violation that encompasses the rights of non-human beings and future generations.
The article criticizes explanations that attribute environmental degradation solely to population growth. Instead, it argues that excessive consumption and waste, particularly in developed societies, are the real causes. Ultimately, the study uses the example of PFAS to challenge modern patterns of production and consumption patterns and demonstrate that Islamic principles of moderation, responsibility, and trust offer a coherent and compelling ethical framework for addressing today’s ecological crises.
***
Özet
İslam Nazarında Bir Çevre Problemi Olarak İsraf ve Kirletme Olgusu: PFAS’lar Bağlamında Bir Değerlendirme
Bu makale, İslam ahlakı ve varlık anlayışı temelinde, çağdaş bir çevre tehdidi olan PFAS’ların (Per- ve polifloroalkil maddeler) yaygın kullanımınını kritik etmektedir. PFAS’lar, uzun süre doğada kalabilen, canlı bünyesinde biriken ve insan sağlığı üzerinde ciddi riskler oluşturan sentetik kimyasallardır. Yazar, bu maddelerin teknik özelliklerinden ziyade, zorunlu olmayan üretim ve kullanımının ahlaki sorumluluğunu sorgulamaktadır.
Makalenin temel yaklaşımı, çevre krizinin esasen teknik değil zihniyet temelli bir sorun olduğu yönündedir. Sanayi devriminden bu yana hâkim olan “çok üret-çok tüket” anlayışı, israfı yaygınlaştırmış; doğanın sömürülmesini ve çevresel tahribatı olağan hâle getirmiştir. Bu süreçte insan, kendisini doğanın sahibi gibi görmeye başlamış; doğayla kurduğu ilişki sorumluluk ve denge zemininden uzaklaşmıştır. Yazar, Batı düşüncesinde etkili olan mekanik evren anlayışı ve ben-merkezci yaklaşımın, çevre sorunlarını derinleştirdiğini vurgular.
Buna karşılık İslam, evreni organik ve bütüncül bir yapı olarak ele alır; insanı ise yeryüzünün mutlak sahibi değil, emanetçisi olarak tanımlar. Bu anlayış, insanın doğaya adalet ve insafla yaklaşmasını; zarar vermekten, israftan ve ölçüsüz tüketimden kaçınmasını gerekli kılar. İslam ahlakında çevreye verilen zarar, yalnızca fiziksel bir tahribat değil, aynı zamanda ahlaki ve hukuki bir ihlal olarak değerlendirilir. Bu ihlal, insan-dışı canlıların ve gelecek nesillerin haklarını da kapsamaktadır.
Makale, çevre sorunlarının nüfus artışıyla açıklanmasını eleştirir; asıl sorunun aşırı tüketim ve israf olduğunu savunur. Sonuç olarak çalışma, PFAS örneği üzerinden modern üretim ve tüketim anlayışını sorgulayarak, İslam’ın ölçülülük, sorumluluk ve emanet bilincine dayalı çevre yaklaşımının, günümüz ekolojik krizlerine güçlü ve tutarlı bir çözüm perspektifi sunduğunu ortaya koymaktadır.
